در پست قبلی خود تحت عنوان "نمایش ناپایداری جو کشور" با ترسیم نقشه های مقطع قائم جو از پارامتر امگا، به نمایش ناپایداری جو بر روی کشور ظرف یک ماه گذشته اقدام نمودم. در این مطلب سعی خواهد شد با ارائه مدارک بیشتر به تحلیل سینوپتیک ناهنجاریهای بارش یک ماه گذشته به خصوص در نیمه جنوبی کشور پرداخته شود.

 شکل 1 نقشه میانگین بلند مدت (2010-1981) بارش ماه نوامبر را نشان می دهد. همانطور که مشخص است، هسته بارش در این ماه بر روی کرانه های جنوبی دریای خزر و بعد از آن با شدت کمتر در شمال غرب و غرب دیده می شود.

شکل 1- میانگین بلند مدت (2010-1981) بارش ماه نوامبر

اما با مشاهده نقشه آنومالی بارش ماه نوامبر امسال (شکل 2)، متوجه خواهید شد که پهنه های وسیعی از جنوب، جنوب غرب و غرب کشور از ناهنجاری مثبت بالایی برخوردارند که بارشهای شدید آبان ماه استانهای جنوبی کشور را به خوبی توجیه می نماید. همانگونه که می بینید آنومالی منفی شمال کشور حاکی از کاهش بارش نسبت به سالهای گذشته می باشد.

شکل 2- آنومالی  بارش ماه نوامبر سال 2013

برای بررسی علت بارش های بیشتر استانهای جنوبی نسبت به نیمه شمالی کشور، نقشه آنومالی ارتفاع  ژئوپتانسیل سطح 700 میلی بار ماه نوامبر ترسیم گردید (شکل 3). همانطور که می بینید نیمه جنوبی کشور از غرب دریای سرخ تا شمال غرب هندوستان آنومالی منفی تا میزان 10- متر را تجربه می کند که نشان دهنده افزایش ناپایداری در منطقه نسبت به میانگین بلند مدت است. از سوی دیگر نیمه شمالی کشور ناهنجاری مثبت را به نمایش می گذارد که حکایت از افزایش ارتفاع جو و پایداری بیشتر نسبت به سالهای گذشته دارد که با آنومالی منفی بارش این نواحی منطبق است.

شکل 3- نقشه آنومالی ارتفاع  ژئوپتانسیل سطح 700 میلی بار ماه نوامبر

شکل 4 ناهنجاری امگای ماه نوامبر را نشان می دهد. وجود هسته آنومالی منفی امگا بر روی جنوب غرب کشور گویای ناپایداری بیشتر این منطقه در آبان ماه امسال است. از دیگر سو دریای سیاه و شرق مدیترانه جو پایدارتری را نسبت به سالهای گذشته تجربه می کنند.

شکل 4- نقشه آنومالی امگای سطح 700 میلی بار ماه نوامبر

در نهایت نقشه فرارفت رطوبت (وزش رطوبتی) ماه نوامبر امسال ترسیم گردید. همانگونه که در شکل 5 می بینید، جهت جریانات حاکی از انتقال هوای گرم و مرطوب به جنوب و جنوب غرب ایران با منشاء دریای سرخ است که سهم بیشتری در ریزش رطوبت به داخل کشور نسبت به دریای مدیترانه و دریای سیاه ایفا می کند. وجود رطوبت کافی در منطقه و جو ناپایدار آن (استقرار هسته امگای منفی بر روی جنوب غرب کشور) بارش های این ماه را سبب گردید. فارغ از تاثیر شاخص های پیوند از دور که بحث درباره آنها در این مجال نمی گنجد و صرف نظر از پرداختن بیشتر به شرایط دینامیک جو که خود به قدر یک مقاله خواهد بود، شخصا تقویت کم فشار سودانی نسبت به سالهای گذشته را عامل بارش های بیشتر امسال در جنوب کشور می دانم. 

شکل 5- نقشه فرارفت رطوبت (وزش رطوبتی) ماه نوامبر سال 2013